1930’larda Mobilyalar Nasıldı?

Batılı tarzda belirginleşen 1930’lardaki modern mobilyalar, farklı anlayışta gelişme göstermeye başlamıştır. Almanya’daki Bauhaus okulu, modern mimarlıkta büyük rol oynamıştır ve etkisini mobilyalarda göstermiştir. Bu okulda tasarımcılar ve mimarlar sade ve fonksiyon ağırlıklı mobilyalara ağırlık verirlerdi. Fakat bu tarz mobilyalar müşteriler için fazla cazip gelmemiş ve soğuk tarzda görülüp mekânlarda pek fazla kullanılmamıştır.

Modern mimarlık anlayışının sorgulandığı 1930’lar, çağdaş bir yaklaşımla tekrar tanımlandığı bir dönemdir. Bu dönemde mimarın görevi, “Mimar” ve “tasarım” kavramlarının kapsamının genişletilerek tamamen tasarım anlayışı doğrultusunda, yeniden tanımlanır. Mimarın karar vermesi gereken; vaziyet planından mobilyaya, tasarımın her noktasına kadar olan maddeler dergilerde çıkmaya başlar. Bu yaklaşım Türkiye’de de benimsenmektedir. İç mekân tasarımı yapan mimarlar, mobilya da tasarlamaya başlarlar.

1931’de Yıldız Sarayı’nda gerçekleşen, mimarları eşya tasarımına yönelten, Üçüncü Balkan Konferansı’nda düzenlenmiş olan mobilya tasarımı yarışması önemli bir örnek olmaktadır. Yıldız merasim dairesinin ve konferans binasının mobilyalarının tasarlanması Yıldız Sarayı Tefriş Projesi olarak duyurulan yarışmada istenir. Yarışmaya katılan altı mimardan Ömer Nazimi Yaver (Yenal) birinci olmuş ve projesi uygulanmıştır.

Kare Metal Mobilya Tarihi
Türkiye’ de modern mobilya tasarımı İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi’nde eğitim almış idealist tasarımcıların öncülüğünde 1950-1970’li yıllara dayandırılır. Bu dönemde Bauhaus’un el işçiliği fazla olan üretim biçimi benimsenerek yerel malzemelerle tasarım yapılırdı. 1950’lilerin başında İstanbul’da modern mobilya satışı azdı. Dolayısıyla Akademi’de o dönemin önemli sanatçılarından olan Sadi Öziş, İlhan Koman ve Şadi Çalık’ın maddi sıkıntılar sebebiyle, yerel ve hazır malzemelerle üretmeye başladıkları mobilyaları ürettikleri atölye, Kare Metal ismiyle döneme damgasını vurmuştur. Burada üretilen mobilyalar avangarde tarzda mobilyalardı.

1955’te Sadi Öziş ve İlhan Koman, Akademi bünyesinde kendi metal heykel atölyelerini kurdular. Soyut heykele duyulan ilgisizlikten ve geçim sıkıntısından dolayı mobilya tasarımına başladılar. Sanatçılar kendi tasarımlarını ve sanatçı kişiliklerini bu atölyede ürettikleri mobilyalarla gösterdiler ve büyük ilgi gördüler. Bu sayede Türkiye tarihinde kilometre taşı olan ilk metal mobilya üretimine adım attılar.

O dönemde malzemelerin yetersiz oluşundan dolayı grup, hazır malzeme ve farklı amaçlarla kullanılan malzemeleri mobilyada kullanmaya başladılar. Su boruları, delikli sac levhalar, pirinç elekleri mobilyaların ana malzemelerini oluşturuyordu.

Kare metal 1958’e kadar aktif olarak mobilya üretmiştir. Hazır malzeme kullanımı ve teknolojinin gelişmesiyle Kare Metal grubu yeni ilhamlar alıp buna uygun tasarımlar yapmaya başlamışlardır. O dönemde imkânların kısıtlı olması nedeniyle su borusu ve inşaat demirleri mobilya üretimine en uygun malzemeler olmaktaydı.

Koç ve Süren gibi önemli ailelerden sipariş alarak 1956-58 yıllarında varlığını sürdüren Kare Metal grubu, 1958’de İlhan Koman’ın yeniden heykele dönmesiyle grup dağılmıştır. Daha sonra Şadi Çalık da heykele tekrar dönmüş ve Sadi Öziş atölyede yalnız kalmıştır. Sadi Öziş de 1962’de Gevher Bozkurt’la ortak olup Galeri T’de dekorasyon çalışmalarını sürdürmüştür. 1966’da Kare Metal ve Galeri T firmasını kapatarak Paris’e gitmiş ve mobilya çalışmalarını sonlandırmıştır.

Moderno Mobilya Tarihi
1953 yılında kurulan diğer bir firma ise Yüksek Mimar Fazıl Aysu ve İç Mimar Baki Aktar’ın İstanbul’da kurduğu Moderno firmasıdır. 1950’lilerde mobilya üretiminin ve tasarımının kısıtlı olduğu dönemlerde, firma tasarımlarıyla ön plana çıkmaktadır. Moderno firması, mobilya imalatı ve iç mekân tasarımıyla ilgili olan malzemelerin imal, ithal ve satışıyla ilgilenmiştir. 1948 yılında Fazıl Aysu’nun kardeşi Fahir Aysu’nun da katılımıyla ilk çalışmalara Cihangir’deki atölyede başlamışlardır. 1949’da firmaya Cumhuriyet Caddesi’ndeki showroom da dahil olmuştur. Bu atölye İlhan Koman, Sadi Öziş ve Sadi Çalık’a da malzeme ve çalışma yeri sağlamıştır. Moderno ile çalışan isimler arasında İç Mimar Erkan Yolaç ve İç Mimar Nuri Gündoğan gibi isimler vardır. 1950’lerde pek çok usta Moderno bünyesinde yetişmiştir. Fazıl Aysu son yıllarda firmanın kadrosunu 84 kişiye çıkarmıştır.

Ayazpaşa’daki Philips Merkez Binası’nın mobilyaları, Sakıp Sabancı’nın babası Ömer Ağa’nın evi, Cumhurbaşkanlığı yatı Umur’un mobilyaları, Ankara’da İş Bankası’nın tören salonları, Tünel’deki Transtürk şirketinin binası ve mobilyaları, firmanın çalışmaları arasında bulunmaktadır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir